İnsülin
Kandaki şekeri hücrelerin içine sokarak enerjiye dönüşmesini sağlayan hayati hormondur. Tip 1 diyabette vücut insülini yeterince üretemez.
Diyabet Sözlüğü
Tip 1 Diyabet Terimleri
Bazal Insulin
Diğer adlar: Lantus, Tresiba
Gun boyu ve gece arka plan insulin ihtiyacini karsilar.
Lantus (Bazal İnsülin)
Diğer adlar: Lantus
Uzun etkili insülindir. Gün boyunca ve gece vücudun temel insülin ihtiyacını karşılar. Genellikle günde 1 kez, her gün aynı saatte yapılır.
Bazal İnsülin
Diğer adlar: Basal Insulin
Yemekle ilişkili olmayan, vücudun gün boyu ihtiyaç duyduğu arka plan insülinidir. Lantus, Tresiba gibi insülinler bazal insülindir.
Bolus İnsülin
Diğer adlar: Bolus Insulin
Yemeklerle birlikte yapılan, kan şekerini yükselten karbonhidratları karşılamak için kullanılan hızlı etkili insülindir.
Hızlı Etkili İnsülin
Diğer adlar: Novorapid, Humalog, Apidra
Yemekten hemen önce veya sonra yapılan, kısa sürede etki eden insülindir.
Kan Şekeri (Glukoz)
Diğer adlar: Blood Glucose
Kanda bulunan şeker miktarıdır. Glukometre veya sensörlerle ölçülür.
Hipoglisemi
Diğer adlar: Hypoglycaemia
Kan şekerinin normalin altına düşmesidir (genellikle 70 mg/dL altı). Belirtileri: titreme, terleme, çarpıntı, baş dönmesi, dalgınlık.
Hiperglisemi
Diğer adlar: Hyperglycaemia
Kan şekerinin normalin üzerine çıkmasıdır. Uzun süre yüksek seyretmesi keton oluşumuna ve ciddi sorunlara yol açabilir.
Keton
Diğer adlar: Ketones, Ketosis
Vücut yeterli insülin bulamadığında, enerji için yağları parçalar ve keton adı verilen maddeler oluşur. Kanda veya idrarda ölçülür. Yüksek keton, acil durum olabilir.
Ketoasidoz (DKA)
Diğer adlar: Ketoacidosis, DKA
Yüksek kan şekeri ve yüksek ketonun birlikte görüldüğü, hayati risk taşıyan acil bir tablodur. Acil tıbbi müdahale gerekir.
Karbonhidrat Sayımı
Yemekle alınan karbonhidrat miktarını hesaplayarak doğru insülin dozunu ayarlama yöntemidir.
İnsülin Pompası
Diğer adlar: Insulin Pump
İnsülini vücuda sürekli ve ayarlanabilir şekilde veren cihazdır. Bazal ve bolus insülini taklit eder.
Sensör (Sürekli Glukoz Ölçüm Sistemi)
Diğer adlar: Sensor, CGM
Kan şekerini gün boyu ölçen ve anlık takip sağlayan cihazlardır. Parmak delme ihtiyacını azaltır.
Glukometre
Diğer adlar: Blood Glucose Meter
Parmak ucundan alınan kanla ölçüm yapan kan şekeri cihazıdır.
Balayı Dönemi
Tanıdan sonra pankreasın kısa bir süre daha az da olsa insülin üretmeye devam ettiği dönemdir. Geçicidir.
Düzeltme Dozu
Diğer adlar: Correction Dose
Yüksek çıkan kan şekerini düşürmek için yapılan ek insülin dozudur.
Hedef Aralık
Kan şekerinin istenen ve güvenli aralıkta olması durumudur. Kişiye göre değişebilir.
HbA1c
Diğer adlar: A1C
Son 2–3 aylık ortalama kan şekeri değerini gösteren kan testidir. Diyabet kontrolünün önemli bir göstergesidir.
A1C / HbA1c
Diğer adlar: HbA1c, A1C
Kan şekeri kontrolünü gösteren testtir. Son 2–3 aylık ortalama kan şekerini yansıtır. Yüksek olması diyabetin iyi yönetilmediğini gösterir.
Acetone (Aseton)
Ketonlardan biridir. İnsülin yetersiz olduğunda vücut yağları parçalar ve asetona benzer maddeler oluşur; bu nefeste şekerli/alet kokusu gibi hissedilebilir.
Autoantibodies (Otoantikorlar)
Diğer adlar: Otoantikorlar
Bağışıklık sisteminin kendi insülin üreten hücrelere saldırdığını gösteren proteinlerdir. Tip 1 diyabet tanısını destekler.
Basal Insulin
Diğer adlar: Bazal İnsülin
Gün boyunca düşük düzeyde çalışan uzun etkili insülindir. Yemekle doğrudan ilişkili değildir; kan şekerini ara öğünler ve gece boyunca dengede tutar.
Beta Cells (Beta Hücreleri)
Diğer adlar: Beta Hücreleri
Pankreasta insülin üreten hücrelerdir. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi tarafından zarar görür veya yok edilir.
Bolus Insulin
Diğer adlar: Bolus İnsülin
Yemeklerden önce veya yüksek kan şekerini düzeltmek için verilen hızlı etkili insülindir. Kısa sürede etki eder ve kan şekerini düşürür.
Blood Glucose
Diğer adlar: Kan Şekeri
Kandaki glukoz miktarıdır. Diyabetin temel izleme parametresidir. Parmak ölçümü ya da sensörle takip edilir.
Blood Glucose Meter
Diğer adlar: Glukometre
Parmak ucundan küçük bir kan damlasıyla kan şekeri ölçen cihazdır.
Correction Dose
Diğer adlar: Düzeltme Dozu
Mevcut yüksek kan şekerini düşürmek için ek olarak verilen insülin miktarıdır.
Glucagon
Kandaki çok düşük şeker durumunda (şiddetli hipoglisemi) kullanılan acil ilaçtır; glukozu yükseltir.
Gluconeogenesis
Karaciğerin ve böbreğin glikoz üretmesidir; genellikle açlık durumunda görülür.
Glycogen (Glikojen)
Diğer adlar: Glikojen
Karaciğerde depolanan glukoz formudur. Gerektiğinde enerjiye dönüştürülür.
Glycosuria (Glikozüri)
Diğer adlar: Glikozüri
Glukozun idrarda olması durumudur; genellikle kan şekeri yüksekse görülür.
Insulin Pump
Diğer adlar: İnsülin Pompası
Vücuda sürekli insülin veren elektronik cihazdır. Bazal ve bolus dozlarını kişiselleştirilmiş şekilde sağlar.
Insulin Pen (İnsülin Kalemi)
Diğer adlar: İnsülin Kalemi
İnsülin uygulamak için kullanılan taşınabilir enjektör benzeri cihazdır. Dozu ayarlayıp yapılır.
Islet of Langerhans (Langerhans Adacıkları)
Diğer adlar: Langerhans Adacıkları
Pankreasta insülin ve glukagon üreten hücre gruplarıdır. Tip 1 diyabette bu adacıklar zarar görür.
Oral Glucose Tolerance Test (OGTT)
Diğer adlar: OGTT
Tanı testi; belirli miktar glukoz alındıktan sonra kan şekeri değişiminin ölçülmesidir.
Autoimmune (Otoimmün)
Diğer adlar: Otoimmün
Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi hücrelerine saldırmasıdır; Tip 1 diyabette pankreastaki beta hücrelerine karşı olur.
LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults)
Diğer adlar: LADA
Yetişkinlerde görülen, otoimmün temelli tip 1 diyabet benzeri formdur.